Sáng kiến kinh nghiệm

I. ĐẶT VẤN ĐỀ:

          Như chúng ta đã biết, âm nhạc là nhu cầu cuộc sống, là món ăn tinh thần không thể thiếu được đối với đời sống con người. Âm nhạc là ngôn ngữ chung của nhân loại. Nếu cuộc sống thiếu âm nhạc thì chẳng khác gì thiếu ánh sáng mặt trời. Đặc biệt, đối với trẻ mầm non, những nốt nhạc trầm bổng, những giai điệu mượt mà vui tươi, trong trẻo, những câu hát mộc mạc, đơn sơ nhưng gần gũi của các tác phẩm âm nhạc dân gian như dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ. Qua đó, giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách của mình.

          Tâm hồn trẻ ngây thơ trong sáng, luôn luôn vui vẻ cho nên tiếp xúc với âm nhạc là nhu cầu không thể thiếu với trẻ. Bởi chính ở đây âm nhạc được coi như 1 phương tiện giáo dục toàn diện nhân cách trẻ. Trong chương trình giáo dục mầm non, bộ môn giáo dục âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật hết sức gần gũi với trẻ, là hoạt động được trẻ yêu thích, là nguồn hứng thú mạnh mẽ để trẻ cảm thụ nghệ thuật và nó còn là phương tiện thiết thực cho các hoạt động giáo dục khác.

          Có thể coi âm nhạc là một bộ phận không thể tách rời với công tác chăm sóc, giáo dục trẻ.  Giáo dục âm nhạc trong trường mầm non là giáo dục cho trẻ lòng yêu âm nhạc, biết cảm thụ âm nhạc thông qua các hoạt động âm nhạc phong phú như: Ca hát, vận động, nghe hát, múa trẻ chơi âm nhạc.

          Đặc biệt đối với trẻ 3 - 4 tuổi, giáo dục âm nhạc đã đem lại cho trẻ những ấn tượng, những khái niệm âm nhạc, dần hình thành trong tâm hồn trẻ, tạo điều kiện phát triển thị hiếu âm nhạc. Đây là bước khởi đầu giúp trẻ biết lựa chọn, đánh giá tác phẩm âm nhạc và biết cách biểu diễn ở mức độ đơn giản.

          Trong trường mầm non ca hát là 1 hoạt động được thực hiện thường xuyên liên tục và được lồng ghép trong các hoạt động của trẻ, nó là cầu nối giữa hoạt động này với hoạt động khác và nó là nguồn tạo hứng thú mạnh mẽ nhất để trẻ tham gia vào các hoạt động. Âm nhạc được coi là một trong những phương tiện tạo nờn sự hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ. Đặc biệt, khi mang âm nhạc đến gần hơn với trẻ mẫu giáo, tạo điều kiện cho trẻ yêu quý thiên nhiên, yêu quý mọi người và nâng cao kỹ năng âm nhạc cho trẻ như kỹ năng thuộc, hiểu, kỹ năng thể hiện, biểu diễn các bài hát, các bài đồng dao, các trò chơi dân gian và sự am hiểu về các dân tộc, các vùng miền khác nhau trên đất nước Việt Nam

          Chính vì những lý do trên mà năm học này tôi đi sâu nghiên cứu ''Một số biện pháp rèn kỹ năng ca hát cho trẻ mẫu giáo bé 3 - 4 tuổi trong trường mầm non''. Sau đây là những giải pháp thực hiện của tôi.

II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1.Những nội dụng lý luận có liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm:

          Ca hát là một trong những nội dung của giáo dục âm nhạc, nó là loại hình nghệ thuật có giá trị biểu cảm cao vì nó tác động đến người nghe cả về âm nhạc và lời ca, nó phản ánh cuộc sống sinh hoạt, tâm tư tình cảm của con người và nó gấn gũi với con người, được đông đảo công chúng yêu thích. Trong trường mầm non ca hát là 1 hoạt động được thực hiện thường xuyên liên tục và được lồng ghép trong các hoạt động của trẻ, nó là cầu nối giữa hoạt động này với hoạt động khác và nó là nguồn tạo hứng thú mạnh mẽ nhất để trẻ tham gia vào các hoạt động. Tuy nhiên khi trẻ ca hát ta thường nhận thấy đôi lúc có phần không chính xác về giai điệu hoặc về lời ca, thậm chí trẻ còn tự sáng tác lời không phù hợp nội dung) để.... Mặt khác kỹ thuật hát của trẻ còn hạn chế về giọng, về hơi, vì âm vực tiết tấu vì thế nó làm giảm đi tính nghệ thuật của bài hát. Ngoài ra cơ quan phát âm của trẻ chưa thực sự hoàn chỉnh, âm phát ra yếu, hơi thở ngắn, nông và đặc biệt sự phối hợp giữa tai nghe và giọng chưa thật chủ động. Do đó trẻ hát chưa có tính nghệ thuật. Vậy làm thế nào để trẻ hát hay, hát chính xác một tác phẩm âm nhạc?

Qua điều tra thực trạng trẻ hiện kỹ năng ca hát đầu năm tôi thấy:

+ 4/27 trẻ thể hiện tốt kỹ năng ca hát 16%.

+ 6/27 trẻ đã thể hiện được kỹ năng ca hát 24%

+ 4/27 trẻ chưa thể hiện được kỹ năng ca hát 16%.

 Từ kết quả điều tra tìm cho thấy giáo viên và trẻ có nhiều hạn chế

2. Thực trạng vấn đề:

* Khó khăn

a. Về phía trẻ:

- Trẻ chưa tích cực tham gia vào hoạt động ca hát

- Trẻ hát đúng giai điệu, hát không rõ lời hoặc hát sai lời.

- Trẻ chưa tạo được âm thanh hợp lý khi hát (hát nhỏ hoặc la hét căng cứng).

- Khi hát trẻ chưa hoà quyện giọng hát của mình vào giọng hát của tập thể.

- Trẻ còn nhút nhát, thiếu tự tin khi tự biểu diễn.

b. Về phía giáo viên:

- Chưa gây được hứng thú với trẻ đến các tác phẩm âm nhạc.

- Chưa chú trọng đến rèn kỹ năng ca hát cho trẻ, gò ép trẻ học hát theo kiểu ''Học thuộc lòng''.

- Giáo viên chưa thực sự đầu tư về nghệ thuật, kỹ năng ca hát.

- Chưa lựa chọn các tác phẩm khi giới thiệu với trẻ. Các tác phẩm giới thiệu đến trẻ còn nghèo nàn, đơn điệu và phụ thuộc vào chương trình chung. Giáo viên chưa chịu khó sưu tầm các bài hát hay, nó nội dung hấp dẫn ngoài vì đưa vào dạy trẻ.

 * Thuận lợi:

a. Về phía trẻ:

- Trẻ cũng làm quen được với hình thức sử dụng internet hiện nay, trẻ ưa thích những bài hát có giai điệu mới, sôi động.

- Trẻ hứng thú tham gia trò chơi âm nhạc và thích làm quen với các dụng cụ âm nhạc mới lạ.

- Trẻ rất thích cô hát, vận động cùng cô và các bạn.

b. Về phía giáo viên:

- Bản thân cô giáo là một người sôi nổi, hát hay, dễ thuộc lời hát và tự tin trong giao tiếp.

- Cô đã có thể tự làm một powerpoint về âm nhạc và trò chơi trên máy chiếu

Để khắc phục giải quyết thực trạng và một số hạn chế trên tôi đã áp dụng một số ''Biện pháp rèn kỹ năng ca hát cho trẻ như sau''.

3. Các biện pháp tiến hành:

* Biện pháp 1: Tự rèn luyện nâng cao khi hát mẫu cho trẻ nghe.

          Để chuẩn bị dạy hát cho trẻ tôi tìm hiểu và phân tích bài hát trên cơ sở đó luyện hát diễn cảm, thể hiện sắc thái tình cảm phù hợp nội dung bài hát. Từ đó tôi luyện kỹ năng cùng với những hứng thú sở thích của trẻ. Tập và học thuộc bài hát, hát đúng giai điệu, khớp với nhạc trước khi lên tiết dạy trẻ.

         Lời ca trong bài hát cần ngắn gọn dễ hiểu, nên chọn những bài hát có nội đung gắn với hiện tượng thiên nhiên xã hội gần gũi với trẻ và phù hợp với chủ điểm.

VD: Chủ điểm '' Động vật'' tôi lựa chọn bài hát về các con vật trẻ yêu thích như ''Bài hát của chuồn chuồn'' Hoàng Lương; ''Con vịt bầu'' - Hoàng Long và Hoàng Lân; ''Con còng con cua'' - Lê Quốc Tháng; ''Con cào cào'' - Lê Thương; ''Con ve, con kiến'' - Y Vân...

+ Chủ điểm ''Tết và mùa xuân'' tôi chọn bài ''Bé chúc xuân'' - Vũ Hoàng; ''Sắp đến tết rồi''...

+ Chủ điểm ''Trường mầm non'' tôi chọn các bài: ''Sáng đến trường''; ''Bé múa'' của Hoàng Tiến...

+ Chủ điểm “An toàn giao thông” tôi chọn các bài hát: “Em đi qua ngã tư đường phố; Em đi chơi thuyền; Đi xe đạp”.

+  Chủ điểm “Hiện tượng tự nhiên và mùa hè” tôi sẽ chọn những bài hát: “Cho tôi đi làm mưa; Bé tập bơi, Mùa hè đến” …

 Tôi cũng lựa chọn các bài hát phản ánh hiện thực gần gũi với sinh hoạt hằng ngày với trẻ như những bài dân ca, đồng dao hoặc các bài hát vui tươi trong sáng phù hợp với trẻ để trẻ thêm yêu quý thiên nhiên, đất nước, con người.

VD:

+ Đồng dao ''Xỉa cá mè''; ''Con gà''; ''Làng chim''...

+ Dân ca ''Lý cây khế''; ''Lý cây bông''; ''Lý kéo chài''...

+ Các bài có t/c vui vẻ ''Đèn đỏ đèn xanh''; ''Bong bóng bay''; ''Chú ếch con''...

* Biện pháp 2: Lựa chọn bài hát phù hợp

          Việc lựa chọn bài hát phù hợp cho trẻ rất quan trọng, nó làm ảnh hưởng đến tâm lý, cảm xúc vui buồn, yêu ghét của trẻ.

          Lựa chọn bài hát phải phù hợp với chủ điểm, có tính giáo dục và nhân văn sâu sắc, tranh lựa chọn bài hát có tính bảo lực, chứa đựng qua nhiều mặt xấu vì trẻ 4 tuổi còn chưa hiểu hết thế nào là “Xấu”. Mà luôn mang âm hưởng trong trẻo, gắn liền với tuổi thơ, đời sống của trẻ.

          Đặc biệt bài hát không được vượt quá lứa tuổi của trẻ.

* Biện pháp 3: Sửa sai cho trẻ

          Thông thường khi tiến hành dạy ca hát cho trẻ, giáo viên hay sửa sai cho trẻ theo ý kiến của mình một cách máy móc, muốn cho xong bài dạy mà chưa nghĩ đến kỹ năng cho trẻ.

Vì vậy bản thân giáo viên trước khi sửa sai khi trẻ phải tự sửa cách làm máy móc, phải nắm được khái quát toàn bài hát và nên chú ý sửa khi trẻ hát sai về một số lỗi sau:

+ Sai về tiết tấu, giai điệu

+ Sai về âm điệu luyến láy

+ Sai về lời ca

+ Sai về âm thanh, phong cách thể hiện.

 VD: Bài ''Con cào cào'', khi trẻ hát thường sai về tiết tấu bởi bài này có tiết tấu nhanh hơn so với các bài hát.

          Nên khi sửa sai cho trẻ tôi vừa hát vừa vỗ tay đệm theo tiết tấu nhanh để trẻ hát theo cho đúng.

 VD2: Bài ''Đi học về''

Khi hát trẻ chưa hát luyến được lùi ''Cha mẹ'' trong bài tôi đã hát mẫu lại cho trẻ nghe và cho trẻ nghe trên đàn nhiều lần, sau đó cho trẻ hát lại cả câu hát.

 VD3: Bài ''Cò và mẹ''

Câu hát ''Cô là mẹ và các cháu là con'' thì trẻ hát thành ''Cô và mẹ và các cháu là con''. Tôi đọc lại câu đó cho trẻ nghe 2 - 3 lần sau đó hát lại kết hợp với đàn để cho trẻ hát theo cho đúng

VD4: Khi cho trẻ hát ''Bông hồng tặng cô'' thì tôi trò chuyện với trẻ nội dung bài hát. Từ đó giúp trẻ thể hiện được phong cách khi biểu diễn phải tình cảm trìu mến vì đó là tình cảm mà trẻ dành cho cô giáo của mình.

* Biện pháp 4: Kết hợp học và chơi mọi lúc mọi nơi

Hoạt động góc là nơi mà trẻ tự bộc lộ tính cách của mình, chơi vô tư với các bạn mà không ngần ngại, nhờ đặc tính của hoạt động góc giúp trẻ chơi một cách tự nhiên, tôi đã cùng trẻ chơi, cùng trẻ hát, cùng trẻ và hướng dẫn trẻ biểu diễn một số bài hát hay chơi cách chơi một vài nhạc cụ âm nhạc, cùng tấu với trẻ một bản nhạc bằng những dụng cụ âm nhạc và hát theo, hòa vào bài hát mà trẻ yêu thích, không gượng ép để trẻ luôn gần gũi, yêu cô và tự tin.

Hoạt động sinh hoạt chào cờ đầu tuần, cho trẻ tham gia các sân chơi, cuộc thi âm nhạc ết hợp giữa cô và trẻ cũng là một cách gây hứng khởi cho trẻ hát. Tạo điều kiện nhiều hơn cho những trẻ nhút nhát, chưa tự tin, chưa dám thể hiện bản thân, giúp trẻ có nguồn cảm hứng tham gia học tập, gần gũi với cô và các bạn.

          Kết hợp học và chơi giúp trẻ dần tiến bộ trong kỹ năng ca hát và tâm hồn của trẻ, tính cách của trẻ luôn vui vẻ và cải thiện theo hướng thích hợp, yêu cô mến bạn và tích cực tham gia các hoạt động của trường lớp

* Biện pháp 5: Giảng dạy trên máy chiếu, sử dụng Powerpoint

-Trước đây, khi công nghệ thông tin chưa phát triển, giáo viên phải chuẩn bị rất nhiều thao tác trước khi vào bài học như: chọn bài, đi in đĩa… Trò chơi không phong phú, không kết hợp những tiếng động hay âm thanh đa dạng để chơi, kết hợp âm thanh và trò chơi rất khó. Về phần nhạc, khi sử dụng trên đài, catset thì không tua được mà phải bật lại từ đầu nên những chỗ sai, trẻ hát chưa đúng cô phải gặp rất nhiều khó khăn.

- Về phía trẻ, công cụ dạy nhạc nhàm chán, nhạc không phong phú, cả một năm học nếu sử dụng lặp đi lặp lại phương pháp dạy khíên trẻ không những không hứng thú trong việc học mà luôn có cảm giác bí bách gò bó, cũ kĩ.

- Do đó, việc sử dụng powerpoint là một hình thức hay và khả quan vì trong đó có kết hợp được hai cô một cách linh hoạt nhất.

- Trong Powerpoint cô có thể sử dụng các slide khác nhau, kết hợp hình ảnh, xen trò chơi, video và ca nhạc

- Sử dụng biện pháp này là một lợi thế cho cô và trẻ. Giúp cho bài giảng thêm sôi động, thêm hay và gây được hứng thú cho trẻ

* Biện pháp 6: Cho trẻ tham gia các sân chơi văn nghệ cùng cô và các bạn khác lớp.

- Các sân chơi văn nghệ như: “Giao lưu tiếng hát thầy và trò”, “Giai điệu tuổi hồng”, …là những sân chơi bổ ích cho cả cô và trẻ, là sự kết hợp giữa cô và trẻ cùng tham gia hoạt động, cùng hát, cùng múa, cùng tập và thi giữa các lớp trong nhà trường hay các đơn vị nhà trường trong khu vực.

- Qua đó giúp trẻ được cọ sát vào những chương trình lớn trong năm học, giúp trẻ tự tin, trưởng thành và nâng cao được kĩ năng ca hát của trẻ thêm tiến bộ

* Biện pháp 7: Kết hợp với phụ huynh

- Thường xuyên tôi trao đổi với phụ huynh cho trẻ nghe băng đĩa ở nhà, cha mẹ có trẻ cùng trẻ thể hiện bài hát. Từ đó làm phong phú thêm vốn hiểu biết vì âm nhạc của trẻ, giúp trẻ tự nhiên khi thể hiện ca khúc từ yêu thích.

- Ngoài ra tôi còn kết hợp với phụ huynh sưu tầm băng đĩa nhạc hay, những bài hát hay có nội dung phù hợp với trẻ ngoài chương trình để dạy trẻ hoặc ghi âm giọng hát của trẻ vài đĩa và xây dựng thư viện âm nhạc của lớp.

- Cùng kết hợp hay mời phụ huynh tham gia vào bài giảng cùng cô để trẻ thấy được sự quan tâm và nếu trẻ tham gia cùng bố mẹ thì sẽ rất thích và tự tin tham gia vào bài học hơn.  

     Qua quá trình thực hiện các biện pháp dạy kỹ năng ca hát cho trẻ trên tôi đã đạt được một số kết qủa như sau.

4. Hiệu quả SKKN

* Về phía trẻ

Đây là thành công lớn giúp tôi hoàn thành nhiệm vụ trong công tác giảng dạy, tạo được uy tín với phụ huynh và thu hút được nhiều trẻ đến lớp.

+ Trẻ hát tự nhiên rõ lời, hát đúng cao độ, trường độ của các tác phẩm.

+Trẻ tự tin thể hiện một tác phẩm và biểu diễn vui tươi, hồn nhiên, nhí nhảnh.

+ Các giờ hoạt động nêu gương cuối tuần, biểu diễn liên hoan văn nghệ của lớp được các cháu thể hiện nhiều bài hát hay, phong phú và đa dạng về nội dung cũng như giai điệu.

+ Trẻ đã thêm yêu âm nhạc và những âm hưởng đẹp trong cuộc sống của trẻ. Điều đặc biệt hơn cả, kho tàng âm nhạc đã thổi một luồng sinh khí mới vào tâm hồn trẻ thơ và vun đắp cho trẻ tình yêu quê hương đất nước, yêu con người Việt Nam, hình thành kĩ năng sống tích cực cho trẻ. Từ đây, trẻ cảm nhận được những truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc được lớn dần lên trong lòng các em. Và dường như trẻ sống với nhau tình cảm hơn, gần gũi hơn, biết quan tâm chia sẻ với bạn bè trên khắp mọi miền Tổ quốc, biết giúp đỡ những bạn khuyết tật, những bạn có hoàn cảnh khó khăn....

*Về phía giáo viên

+ Nâng cao được nghệ thuật ca hát khi thể hiện âm nhạc.

+ Sưu tầm được nhiều ca khúc hay đưa vào dạy trẻ.

+ Tạo được hưng thú cho trẻ khi hoạt động ca hát, trẻ tự tin, đã tự thể hiện bản thân

+ Có nhiều tiết dạy âm nhạc được xếp tốt.

+ Thêm yêu nghề, mến trẻ vì hiểu được tầm quan trọng của trẻ nhỏ với Tổ quốc. Trong năm học vừa qua, nhờ áp dụng một số biện pháp tích cực sử dụng âm nhạc vào các hoạt động giáo dục trẻ mẫu giáo nhỡ, tôi hiểu thêm về nền văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc, về cuộc sống lao động, sản xuất và sinh hoạt của cha ông ta từ bao đời nay. Về phương pháp lựa chọn và sàng lọc bài hát trước khi dạy, tôi đã trau dồi thêm vốn hiểu biết của tôi về âm nhạc, về một số dân tộc vùng miền trên đất nước Việt nam, cũng như trên thế giới.

* Về phía phụ huynh

- Phụ huynh có hiểu biết về kiến thức âm nhạc.

- Đã kết hợp với giáo viên cùng thực hiện tốt việc nêu kỹ năng ca hát cho trẻ.

- Thường xuyên quan tâm đến chất lượng các tiết mục văn nghệ của lớp.

* Bài học rút ra cho giáo viên:

          Qua các biện pháp thực hiện và kết quả đạt được tôi đã rút ra bài học  kinh nghiệm khi tiến hành rèn kỹ năng ca hát cho trẻ như sau:

- Giáo viên phải tìm hiểu kỹ năng tiếp thu âm nhạc của từng trử để có biện pháp rèn luyện cho phù hợp.

- Luôn chú ý đến nghệ thuật biểu diễn để thu hút trẻ tham gia vào hoạt động ca hát.

- Chú ý sửa sai cho trẻ vè kỹ năng ca hát và giúp trẻ thể hiện đúng phong cách NT.

- Sưu tầm và sáng tác nhiều ca khúc để dạy trẻ.

- Xây dựng thư viện âm nhạc của lớp để có đầy đủ các thể loại nhạc cần thiết, phục vụ cho hoạt động ca hát của cô và trẻ.

- Tạo cho trẻ có thói quen đánh giá tác phẩm âm nhạc khi được thưởng thức để nâng cao kiến thức âm nhạc cho trẻ.

- Khuyến khích trẻ sáng tạo phong cách biểu diễn khi thể hiện các tác phẩm âm nhạc.

- Cần chú ý hơn khi sử dụng tiết âm nhạc qua powerpoint máy chiếu, lựa chọ hình ảnh phù hợp, sinh động khi đưa lên màn hình để kích thích trẻ, vẫn có thể cho trẻ xem mẫu những bạn thiếu nhi biểu diễn bài hát buổi học ngày hôm đó, có thể tận dụng triệt để công nghệ thông tin trong giờ học để có những phụ đề hay ca nhạc kèo video sôi động.

- Phần nghe hát cũng có thể cho trẻ xe trên máy, nghe ca sĩ hát và biểu diễn để tránh nhàm chán với trẻ.

- Cũng không nên sủa sai cho trẻ bằng những câu nặng nề: “Con sai rồi”… mà cô có thể nói: “ Theo cô, cần sửa một chút là…”

- Kết hợp với phụ huynh cùng rèn kỹ năng cho trẻ khuyến... phụ huynh sưu tầm các tác phẩm âm nhạc để làm màu thêm thư viện âm nhạc cho lớp.

Trên đây là một số kinh nghiệm trong việc nghiên cứu