SKKN: “Một số biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo bé”

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Như chúng ta đều biết, âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của mỗi chúng ta. Âm nhạc là ngôn ngữ chung của nhân loại. Nếu cuộc sống mà thiếu âm nhạc thì chẳng khác gì thiếu ánh sáng mặt trời. Đặc biệt đối với trẻ mầm non thì những nốt nhạc trầm bổng, những giai điệu mượt mà vui tươi, trong trẻo của các tác phẩm âm nhạc như là dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng cho tâm hồn trẻ thơ, qua đó giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách của mình.

Trong chương trình giáo dục mầm non, môn giáo dục âm nhạc là một môn nghệ thuật hết sức gần gũi với trẻ, là hoạt động được trẻ yêu thích, là nguồn cảm hứng mạnh mẽ để trẻ cảm thụ nghệ thuật. Nó là một phương tiện hữu hiệu cho việc tổ chức các hoạt động giáo dục ở trường. Trẻ mẫu giáo thích hát theo lời bài hát, hay đung đưa người theo tiếng nhạc có giai điệu êm dịu, vui tươi, nhộn nhịp. Ngoài ra, giáo viên mầm non sử dụng âm nhạc để ổn định lớp, nhóm, vào bài, chuyển tiếp các phần trong giờ học hoặc chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác để tạo sự hứng thú, thư giãn, gây sự chú ý cho trẻ. Có thể coi âm nhạc là một bộ phận không thể tách rời với công tác giáo dục trẻ mẫu giáo một cách toàn diện.

Với đặc điểm của lứa tuổi mẫu giáo, giáo dục âm nhạc không chỉ dừng lại ở việc cô dạy trẻ hát và múa đơn giản mà phải tổ chức hát, múa dưới nhiều hình thức và luôn đi cùng với đồ dùng, đồ chơi âm nhạc. Bên cạnh đó, giáo dục âm nhạc luôn được thực hiện phù hợp với chế độ sinh hoạt cả ngày ở trường của trẻ có ý nghĩa lớn như: giáo dục âm nhạc được tích hợp trong làm quen văn học, làm quen chữ viết, hoạt động tạo hình, làm quen với toán, thể dục buổi sáng...nhờ đó mà cuộc sống của trẻ thêm vui vẻ, hồn nhiên.

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, trẻ được nghe nhạc cổ điển từ trong bào thai sẽ kích thích sóng điện não giúp não phát triển tăng trí thông minh sau này. Âm nhạc đối với trẻ là một thế giới kỳ diệu đầy cảm xúc. Tâm hồn trẻ ngây thơ trong sáng, luôn luôn vui vẻ cho nên tiếp xúc với âm nhạc là nhu cầu không thể thiếu đối với trẻ.Và đối với trẻ ở lứa tuổi mầm non Âm nhạc là môn học giúp trẻ phát triển toàn diện nhất. Thông qua Âm nhạc trẻ sẽ linh họat, mạnh dạn, thông minh qua việc sáng tạo các động tác minh họa kết hợp khi hát và rèn luyện cho trẻ, khi vận động theo nhạc sẽ thúc đấy sự vận động cơ thể, sự nhanh nhẹn khéo léo, bền bỉ và dẻo dai qua các động tác.

Năm nay, tôi được nhà trường phân công dạy lớp mẫu giáo bé 3-4 tuổi, khi tổ chức hoạt động âm nhạc cho trẻ tôi thấy trẻ lớp tôi rất rụt rè, nhút nhát, chưa mạnh dạn, tự tin, chưa có kỹ năng biểu diễn hay sử dụng nhạc cụ…. Cho nên bản thân tôi luôn trăn trở làm thế nào để nâng cao được kỹ năng âm nhạc của trẻ cũng như chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ, chính vì vậy tôi chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ mẫu giáo bé” làm đề tài nghiên cứu trong năm học 2025-20256

II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Âm nhạc có ảnh hưởng đến quá trình hoàn thiện cơ thể trẻ. Trước hết, âm nhạc được coi là khả năng tốt nhất để phát triển tai nghe. Tính chất đa dạng của âm nhạc gợi ra những phản ứng gắn với sự thay đổi nhịp tim mạch, sự trao đổi máu. Vì vậy, giáo dục âm nhạc đối với trẻ mẫu giáo là vô cùng cần thiết; đòi hỏi cô giáo phải chu đáo, yêu nghề, cho trẻ làm quen với âm nhạc trong tất cả các hoạt động.

Thực tế giáo dục âm nhạc ở mẫu giáo cho ta thấy rằng năng lực tiếp thu thẩm mỹ về âm nhạc của trẻ không thể tự nó mà phát triển được, mà phải qua một quá trình: học - chơi và mọi lúc mọi nơi.

1. Cơ sở lý luận

Trẻ là chủ thể tích cực, giáo viên là người tạo cơ hội, hướng dẫn, gợi mở các hoạt động tìm tòi khám phá của trẻ. Trẻ chủ động tham gia các hoạt động đã để phát triển khả năng, năng lực của mình. Trước những vấn đề trên, không cho trẻ hoạt động tích cực trong giờ học mà còn phải cho trẻ hoạt động tích cực ở giờ chơi và mọi lúc mọi nơi. Cho nên việc tạo cho trẻ hoạt động với âm nhạc là rất cần thiết, nhằm tạo cho trẻ hoạt động cá nhân nhiều hơn, được tự do khám phá theo ý thích, theo khả năng của mình, giúp trẻ phát hiện nhiều điều mới lạ, hấp dẫn trong cuộc sống, các kiến thức kỹ năng của trẻ được củng cố và bổ sung dần, hoàn thiện hơn, góp phần thực hiện tốt phương pháp đổi mới giáo dục mầm non của trường nói riêng và nghành học mầm non nói chung.

2. Cơ sở thực tiễn:

Năm học 2025 – 2026 tôi được nhà trường phân công dạy lớp mẫu giáo bé, tổng số 30 cháu. Để tổ chức các giờ nhằm nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc, tôi gặp những thuận lợi, khó khăn sau:

a. Thuận lợi:

- Được sự quan tâm của nhà trường, các cấp lãnh đạo, ban phụ huynh và hội cha mẹ học sinh, sự phối hợp giúp đỡ nhiệt tình của chị em đồng nghiệp.

- Nhà trường cung cấp cơ sở vật chất, đồ dùng phục vụ cho âm nhạc đầy đủ như: đàn oocgan, đài và các dụng cụ âm nhạc như song loan, xắc xô... Ngoài ra còn có thêm một số dụng cụ khác phục vụ cho âm nhạc như máy tính, máy chiếu, ti vi kết nối internet,…

b. Khó khăn:

- Một số cháu chưa qua trường lớp, chưa học qua lớp nhà trẻ nên chưa có nề nếp, ngôn ngữ còn hạn chế, chưa hoàn thiện.

- Một số trẻ còn nhút nhát chưa chủ động, tich cực tham gia các hoạt động.

- Một số trẻ tăng động, hiếu động, thiếu tập trung, tham gia vào các hoạt động còn tự do, chưa hứng thú.

- Phụ huynh địa phương còn chưa nhận thức đúng về tầm quan trọng trong việc giáo dục trẻ ở lứa tuổi mầm non nên chưa thực sự quan tâm tới việc học tập và các hoạt động của các cháu tại trường, lớp.

Cụ thể qua khảo sát trẻ đầu năm học:

Qua số liệu khảo sát trên, chính là điều làm tôi phải suy nghĩ làm thế nào để dạy trẻ đạt hiệu quả cao và đưa trẻ vào hoạt động âm nhạc một cách tự nguyện, hứng thú. Do đó tôi không khỏi băn khoăn suy nghĩ tìm ra các biện pháp giúp trẻ học tốt hoạt động âm nhạc hơn. Sau đây là một số biện pháp mà tôi đã áp dụng thành công ở lớp tôi trong năm học 2025-2026.

3. Các biện pháp thực hiện:

* Biện pháp 1: Giáo dục âm nhạc trong giờ học âm nhạc:

Do đặc điểm của lứa tuổi mẫu giáo nên giáo dục các cháu cần tiến hành theo phương châm "Học mà chơi - chơi mà học" theo chương trình giáo dục mầm non mới. Một giờ học giáo dục âm nhạc cô xây dựng theo các cách khác nhau, mỗi giờ học chọn một phần trọng tâm chủ yếu trong một hoạt động: trọng tâm là ca hát thì nội dung chính là tập cho các cháu hát thuộc bài hát, hát rõ lời, đúng nhạc

Nếu trọng tâm là nghe hát thì phần nghe hát phải kéo dài hơn, chủ yếu là trẻ được nghe cô hát, trẻ cảm nhận được tính chất, tình cảm, giai điệu của âm nhạc nên hưởng ứng cảm xúc với những trạng thái cảm xúc có trong tác phẩm.

Nếu trọng tâm là vận động theo nhạc thì cô hướng dẫn trẻ cách vận động theo bài hát hoặc vận động theo bạn để tạo cho bài hát hay hơn, trẻ hứng thú hơn. Việc dạy trẻ vận động nhịp nhàng theo nhịp điệu âm nhạc không chỉ giúp trẻ tập phối hợp các động tác đi lại vững vàng, chạy nhẹ nhàng. Tất cả những vận động của tay chân, thân mình nhờ có sự phụ hoạ âm nhạc trở nên chính xác, nhịp nhàn hơn. Vận động theo nhạc tạo cho trẻ sự hoạt bát, nhanh nhẹn, có tư thế đẹp, duyên dáng.

Muốn một giờ hoạt động âm nhạc đạt kết quả cao đòi hỏi cô giáo phải hát đúng nhạc, có sử dụng đàn, nhạc cụ để trẻ được làm quen với nhạc, cô hát càng hay càng thu hút trẻ vào giờ học. Cô hát phải thể hiện tình cảm sắc bài hát, cô giới thiệu dẫn dắt hay có nội dung để trẻ hát cùng cô cả bài. Cô phải chuẩn bị nhạc cụ cho trẻ: Lớp tôi sử dụng phách tre, phách bằng vỏ gáo dừa, xúc xắc làm bằng lon coca, song loan .. vv. Trẻ hát đúng, hát hay chưa đủ mà còn dạy trẻ vận động theo nhạc, biết phối hợp âm nhạc nhịp điệu, sử dụng nhạc cụ phù hợp. Trẻ vừa hát vừa vận động theo nhạc giúp trẻ biết cảm nhận về âm nhạc, trông trẻ thật hồn nhiên dễ thương. Hầu hết các bài hát có thể cho trẻ vận động múa.

Vì múa là hoạt động nghệ thuật, dùng hình thể, tư thế để biểu hiện lên ý tưởng, tình cảm của một tác phẩm. Một bài hát cho trẻ làm quen 2-3 cách vận động khác nhau để thay đổi hình thức, giúp trẻ làm quen với nhiều loại hình tiết tấu và không nhàm chán. Có thể cho trẻ mặc trang phục theo bài hát, giúp trẻ biết trang phục của một số vùng miền theo nội dung bài hát. Khi chọn bài hát để nghe, tôi chọn bài hát có nội dung phù hợp toát lên nội dung chính của bài hát.

Ví dụ: Dạy hát bài “Làm chú bộ đội” thì tôi chọn nghe bài hát “Màu áo chú bộ đội” nhằm hướng trẻ vào nội dung bài học một cách dễ dàng và dễ giáo dục cho trẻ.

Trong giờ học tôi luôn tuyên dương kịp thời những cháu hát đúng, hát hay, vận động thành thạo theo lời ca nhằm khuyến khích trẻ học tốt hơn. Tuyệt đối không chê trẻ, phải tôn trọng trẻ, nhẹ nhàng sửa sai đối với những trẻ thực hiện chưa đúng. Việc dạy học phụ thuộc vào việc giáo dục. Do đó nội dung các bài dạy không chỉ đơn thuần là một nội dung cần dạy cho trẻ mà còn là một phương tiện giáo dục. Vì vậy tôi luôn quan sát và nhận xét xem trong quá trình học tập trẻ có hoạt động không? Có thích thú không? Tìm hiểu nguyên nhân vì sao trẻ không hòa đồng cùng bạn để có hướng tìm cách đưa trẻ hòa nhập với bạn bè, dần dần tôi thấy trẻ rất thích học giáo dục âm nhạc.

* Biện pháp 2: Giáo dục âm nhạc thông qua các giờ học khác:

Trong mọi tiết học đều tích hợp giáo dục âm nhạc, có thể là những bài đã học, những bài chưa học theo từng đề tài bài dạy qua đó giúp trẻ làm quen một số bài hát mới hoặc củng cố những bài đã học, không những giúp trẻ làm quen âm nhạc mà còn làm cho trẻ hứng thú hơn trong giờ học.

Ví dụ: Tiết học khám phá khoa học: Tìm hiểu “Vật nuôi trong gia đình” tích hợp bài hát “Gà trống, mèo con và cún con”, “Ai cũng yêu chú mèo”, “Con gà trống”.... Qua đó còn hình thành cho trẻ tình cảm đối với các con vật, giáo dục trẻ biết ích lợi của các con vật nuôi đối với cuộc sống của con người, giáo dục trẻ biết cách chăm sóc và bảo vệ các con vật nuôi trong gia đình.v.v...

* Biện pháp 3: Giáo dục âm nhạc thông qua giờ hoạt động góc:

Trong một giờ hoạt động chung trẻ không thể hát thuộc và vận động thành thạo bài hát, vì ở lứa tuổi này trẻ rất dễ nhớ mà lại mau quên. Cần cho trẻ làm quen âm nhạc mọi lúc, mọi nơi và hoạt động ở góc. Tôi thấy giờ hoạt động góc trẻ chơi rất hồn nhiên, mạnh dạn, thích hát múa lại những bài đã học và thích phản ảnh lại những việc làm của người lớn.

Ví dụ: Sau giờ hoạt động chung: Giáo dục âm nhạc. Đề tài: Cô giáo miền xuôi. Phần hoạt động góc, ở góc phân vai cho trẻ chơi trò chơi: Tập làm cô giáo. Cô dạy hát bài “Cô giáo miền xuôi”, “Cô và mẹ”... hướng trẻ hát những bài hát có nội dung phục vụ cho bài học và theo chủ điểm, nhằm củng cố những kiến thức đã học.

Tôi thấy rằng trẻ rất thích chơi ở góc, thể hiện được công việc ở mỗi góc. Giúp trẻ tìm hiểu về những công việc của người lớn, cứ như trẻ đang chơi mà có học.

*Biện pháp 4: Giáo dục âm nhạc thông qua các hội thi, ngày hội:

Cứ khoảng vài tháng tôi lại tổ chức Hội thi "Tiếng hát mầm non" tại lớp. Có đàn, dụng cụ âm nhạc cho các cháu biểu diễn giống như biểu diễn một đêm văn nghệ, cho một vài cháu làm ban nhạc công sẽ có phần quà cho những cháu đạt giải. Trong Hội thi tôi có mời đông đủ phụ huynh tham dự. Nhận thấy nhiều phụ huynh rất phấn khởi về những kết quả của con mình. Có tác dụng rất lớn đến việc đưa con đến lớp mẫu giáo. Để phụ huynh có hướng phát huy năng khiếu ở trẻ. Trong cuộc thi trẻ rất hào hứng, mạnh dạn, tự tin tham gia vào các hoạt động có âm nhạc; trẻ thích biểu diễn và say mê với âm nhạc. Trong các ngày Hội khai trường, ngày nhà giáo Việt Nam, ngày bế giảng... Tôi bàn bạc với nhà trường nên dành nhiều thời gian cho các cháu biểu diễn văn nghệ. Đó cũng là một hình thức tuyên truyền về ngành học rất lớn. Trẻ rất thích tự làm và được khen, giúp trẻ phát triển trí tuệ, nhanh nhẹn, hồn nhiên, tự tin trước mọi người và cảm nhận được vẻ đẹp, cái hay của âm nhạc. Mặt khác sự cảm thụ tích cực của trẻ về âm nhạc không nên dừng lại ở việc cho trẻ hát lại những bài hát được người lớn truyền thụ mà tri thức và kỹ năng về âm nhạc sẽ được hình thành và tồn tại lâu bền ở trẻ nếu các cháu được rèn luyện chu đáo và được tham gia biểu diễn. (Ảnh 9)

Tất cả những hình thức biểu diễn, những tác phẩm âm nhạc như đồng ca, đơn ca, hát kết hợp múa, hát kết hợp trò chơi, vận động theo nhạc đêm, đều gây cho trẻ những hứng thú nhất định và nếu biểu diễn thành công sẽ có giá trị giáo dục sâu sắc hơn. Vì sự giáo dục thẩm mỹ bằng nghệ thuật của âm nhạc chỉ được coi là hoàn thiện khi một tác phẩm âm nhạc truyền thụ cho trẻ và sau này chính những trẻ em đó tham gia tái hiện đầy đủ tác phẩm âm nhạc đó.

*Biện pháp 5: Giáo dục âm nhạc mọi lúc mọi nơi:

Thực tế giáo dục âm nhạc ở mẫu giáo cho ta thấy rằng năng lực tiếp thu thẩm mỹ về âm nhạc của trẻ không thể tự nó mà phát triển được, mà phải qua một quá trình: Học – chơi và mọi lúc mọi nơi.

Mọi lúc mọi nơi cũng cần cho trẻ làm quen với âm nhạc. Vào buổi sáng giờ đón trẻ, tôi cho trẻ nghe những bài trong và ngoài chương trình phù hợp với lứa tuổi mẫu giáo. Trẻ được nghe nhiều lần sẽ cảm nhận được giai điệu của bài hát. Thích nghe hát và hát được như bạn. Hoạt động ngoài trời cũng cần cho trẻ làm quen với âm nhạc, hát những bài có nội dung theo đề tài hoặc giáo dục cho trẻ thông qua đề tài.

Ví dụ: Giờ hoạt động ngoài trời: “Quan sát cây bàng”. Sau khi quan sát xong tập cho trẻ hát bài “Em yêu cây xanh” hoặc “Trồng cây”... Qua đó trẻ sẽ được củng cố lại bài hát cũ hoặc làm quen với bài hát mới. Giáo dục trẻ trồng cây, có ý chăm sóc bảo vệ cây. Hình thành cho trẻ tình yêu thiên nhiên cuộc sống... Cùng trẻ trò chuyện về bài hát, giải thích cho trẻ về nội dung lời ca, có âm nhạc nhận thấy trẻ thích hẳn lên, vui thú, làm cho hoạt động thêm nhẹ nhàng, thoải mái.

Từ đó nhận thấy trẻ rất thích được dạo chơi, trẻ nhanh nhẹn hào hứng tham gia vào các hoạt động, ngoài ra còn giúp trẻ củng cố lại kiến thức đã học hoặc làm quen với bài hát mới giúp trẻ vào giờ học âm nhạc được dễ dàng, tự tin hòa mình cùng cô.

Giáo viên không nhất thiết phải có biệt tài gì trong việc múa hát mới thành công trong việc dạy nhạc, vận động và kịch cho trẻ, bởi vì đức tính quan trọng nhất của một cô giáo là có một thái độ tích cực, công nhận và trân trọng các biểu hiện của trẻ. Mỗi trẻ cần có một môi trường mang thông điệp: “Ở đây con làm gì cũng được, các sáng tạo của con thật tuyệt vời vì con đã tự nghĩ ra”. Giáo viên phải biết động viên, khen ngợi trẻ kịp thời, có thể thổi vào trẻ bầu không khí tin tưởng bằng những hành động sáng tạo và chơi trò chơi đóng kịch. Khi trẻ nhận ra rằng cô giáo tôn trọng và hoan nghênh các biểu hiện cá nhân của chính mình, thì trẻ sẽ tự tin hơn. Khi có được sự tự tin, trẻ tự thấy hài lòng và hãnh diện với suy nghĩ “Mình đã làm được điều gì đó một mình”. Đồng thời giúp trẻ say sưa, thích thú hơn trong nhiều giờ hoạt động khác.

Để tổ chức tốt trò chơi , vận động sáng tạo theo nhạc cho trẻ đòi hỏi giáo viên lập kế hoạch và tập duyệt nghiêm túc như thể sẽ biểu diễn thực sự trước khán giả. Nếu trong lúc đang dẫn dắt trẻ múa mà giáo viên còn lo ngó vào sách, vở bài soạn thì sẽ không thể giao tiếp trực tiếp phát hiện phản ứng của trẻ. Nếu giáo viên thiếu tự tin khi nhớ thiếu lời bài hát thì sao giáo viên có thể để lôi kéo trẻ tập trung được. Giảng dạy hiệu quả đòi hỏi cô giáo phải